Tại Việt Nam, ước tính có khoảng 200.000 người mắc rối loạn phổ tự kỷ, trong đó phần lớn là trẻ em. Đáng chú ý, số ca được phát hiện có xu hướng gia tăng không chỉ do yếu tố dịch tễ mà còn nhờ sự cải thiện trong nhận thức và khả năng chẩn đoán. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều trẻ chưa được phát hiện kịp thời, bỏ lỡ giai đoạn can thiệp hiệu quả nhất.

  

Năm 2026, các chương trình truyền thông về tự kỷ trên thế giới và tại Việt Nam tiếp tục nhấn mạnh các nội dung về: phát hiện sớm – can thiệp sớm – đồng hành lâu dài – thúc đẩy hòa nhập. Đây không chỉ là định hướng chuyên môn mà còn là lời kêu gọi hành động đối với toàn xã hội.

Nhiều bố mẹ phát hiện con bị chậm nói hoặc gọi không thấy con quay lại thì chỉ nghĩ là con bị giảm chú ý, chậm nói đơn thuần. Nhưng khi đưa con đến Bệnh viện Sản Nhi khám, được bác sĩ, đánh giá viên kiểm tra thì mới phát hiện ngoài việc con không nói là do một rối loạn khác khiến cho đứa trẻ không thể nói được.

Nguyên nhân trẻ tự kỷ được chẩn đoán chậm trễ là do các biểu hiện của chứng tự kỷ rất đa dạng, thay đổi theo lứa tuổi và khác nhau ở từng trẻ. Các dấu hiệu nhận biết rối loạn tự kỷ dễ nhầm với các bệnh lý khác như chậm nói, khó đọc, tăng động giảm chú ý… Các chuyên gia y tế chỉ có thể đánh giá dựa vào bảng câu hỏi và quan sát hành vi bên ngoài của trẻ

Theo BSCKI. Kiều Thị Hạnh- Phụ trách Đơn nguyên tâm bệnh –Phục hồi chức năng (Tâm bệnh- PHCN), Bệnh viện Sản Nhi: Trong giai đoạn ba năm đầu đời, do bộ não có tính linh hoạt, nơron thần kinh liên kết lỏng, đây là thời điểm hệ thần kinh chưa hoàn thiện nên dễ kết nối, nếu được can thiệp trong giai đoạn hệ thần kinh sửa chữa, kết quả can thiệp sẽ đạt hiệu quả cao. vì vậy, việc phát hiện và can thiệp sớm trong 3 năm đầu đời được xem là thời điểm vàng đối với quá trình chăm sóc, can thiệp cho trẻ tự kỷ. Trường hợp trẻ trên 5 tuổi, hệ thần kinh hoàn thiện gần như 95%, hiệu quả can thiệp cho trẻ tự kỷ sẽ thấp hơn.

Thạc sĩ tâm lý Bùi Thị Ngọc Linh, Đơn nguyên Tâm bệnh – PHCN cũng chia sẻ thêm: Rối loạn phổ tự kỷ là một hội chứng, không phải là bệnh, không lây lan từ người này sang người khác. Để can thiệp hiệu quả cần có sự tham gia của cha mẹ và các nhà chuyên môn như bác sĩ, nhà tâm lý, các nhà giáo dục đặc biệt. Tuy nhiên, gia đình vẫn đóng vai trò then chốt, đồng hành suốt quá trình điều trị can thiệp cho con. Nếu trẻ có cơ hội được chẩn đoán và điều trị sớm các tác động của tự kỷ sẽ giảm đi rất nhiều và việc hòa nhập với cuộc sống trong tương lai sẽ dễ dàng hơn.

Khi phụ huynh phát hiện trẻ có biểu hiện sau thì cần đưa trẻ đến khám chuyên khoa để được chẩn đoán và điều trị kịp thời:

– Chậm nói, giao tiếp không nhìn vào mắt người đối diện.

– It đáp ứng khi gọi tên, không có chú ý chung với người khác.

– Không để ý đến thái độ và tâm tư của người khác

– Không biết chia sẻ tình cảm với người khác.

– Chơi một mình, lặp đi lặp lại một hành vi…

Hiện Đơn nguyên Tâm bệnh-PHCN, Bệnh viện Sản Nhi Quảng Ninh đang triển khai nhiều phương pháp hiện đại như: Vật lý trị liệu, Âm nhạc trị liệu, Hồng ngoại trị liệu, Xoa bóp bấm huyệt điều trị liệt VII, Ngôn ngữ trị liệu cho trẻ bại não, Kích thích phát âm bằng máy, Điện trị liệu… Với đội ngũ các y bác sĩ, chuyên gia chất lượng cao giúp Đơn nguyên ngày càng nâng cao năng lực, hiệu quả trong can thiệp, điều trị nhiều trường hợp phức tạp liên quan đến tâm thần, vận động ở trẻ em.